Czym są Muzea Watykańskie? Krótka Historia i Charakterystyka
Muzea Watykańskie to kompleks muzealny w Watykanie, założony przez papieża Juliusza II w XVI wieku. Początkiem kolekcji był zbiór rzeźb antycznych, w tym słynna Grupa Laokoona, odkryta w 1506 roku. Z biegiem czasu, kolejni papieże rozbudowywali zbiory, dodając dzieła sztuki, artefakty archeologiczne, obiekty etnograficzne i wiele innych skarbów.
Dziś Muzea Watykańskie to ponad 70 000 eksponatów, z czego około 20 000 jest wystawionych w 54 galeriach. W skład kompleksu wchodzą m.in.:
Pinakoteka Watykańska: Kolekcja obrazów od średniowiecza po XIX wiek, z dziełami Giotta, Rafaela, Caravaggia i Leonarda da Vinci.
Muzeum Pio-Clementino: Zbiór rzeźb antycznych, w tym Laokoon, Apollo Belwederski i Tors Belwederski.
Muzeum Gregoriańskie Egipskie i Etruskie: Zabytki starożytnego Egiptu i Etrurii.
Galeria Map Geograficznych: Imponujący korytarz z mapami Włoch z XVI wieku.
Pokoje Rafaela (Stanze di Raffaello): Apartamenty papieskie zdobione freskami Rafaela.
Kaplica Sykstyńska: Arcydzieło Michała Anioła, z freskami na sklepieniu i ścianie ołtarzowej (Sąd Ostateczny).
Muzea Watykańskie to nie tylko zbiory sztuki, ale także świadectwo historii, wiary i ludzkiej kreatywności. To miejsce, które inspiruje, zachwyca i skłania do refleksji.
Co Zobaczyć w Muzeach Watykańskich? Arcydzieła, Których Nie Możesz Przegapić
Przy tak ogromnej kolekcji, łatwo poczuć się zagubionym. Oto lista najważniejszych atrakcji i arcydzieł, na które warto zwrócić szczególną uwagę:
- Kaplica Sykstyńska: Kulminacja Wizyty
Kaplica Sykstyńska to perła w koronie Muzeów Watykańskich i cel pielgrzymek milionów turystów. To tutaj odbywają się konklawe, czyli wybory papieża, ale przede wszystkim – to miejsce, które zachwyca niepowtarzalnymi freskami Michała Anioła.
Sklepienie Kaplicy: Podziwiaj monumentalne freski ze scenami z Księgi Rodzaju, w tym słynne "Stworzenie Adama". Spędź chwilę, aby ogarnąć wzrokiem całe sklepienie i docenić geniusz Michała Anioła.
"Sąd Ostateczny": Na ścianie ołtarzowej znajduje się monumentalny fresk "Sąd Ostateczny", również autorstwa Michała Anioła, przedstawiający apokaliptyczną wizję końca świata.
Freski Boczne: Nie zapomnij o freskach na bocznych ścianach, wykonanych przez innych renesansowych mistrzów, takich jak Botticelli, Perugino i Ghirlandaio.
Pamiętaj: W Kaplicy Sykstyńskiej panuje cisza i obowiązuje zakaz fotografowania. To miejsce kontemplacji i skupienia.
- Pokoje Rafaela (Stanze di Raffaello): Renesansowy Geniusz
Pokoje Rafaela to apartamenty papieskie, które papież Juliusz II zlecił ozdobić młodemu Rafaelowi Santiemu. Efekt? Czysty renesansowy geniusz!
Stanza della Segnatura: Najbardziej znany pokój, z freskami "Szkoła Ateńska" (filozofia), "Dysputa o Najświętszym Sakramencie" (teologia), "Parnas" (poezja) i "Cnoty Kardynalne i Prawo" (prawo). "Szkoła Ateńska" z portretami filozofów antycznych (Platon, Arystoteles) i artystów renesansowych (Leonardo da Vinci, Michał Anioł, Rafael) to ikona renesansu.
Stanza di Eliodoro: Z freskami o tematyce biblijnej i historycznej, m.in. "Wypędzenie Heliodora ze świątyni" i "Msza w Bolsenie".
Stanza dell'Incendio di Borgo: Z freskami przedstawiającymi wydarzenia historyczne i legendarne, np. "Pożar Borgo" i "Koronacja Karola Wielkiego".
Sala Konstantyna: Największy pokój, udekorowany freskami przez uczniów Rafaela po jego śmierci, przedstawiającymi sceny z życia cesarza Konstantyna Wielkiego.
- Pinakoteka Watykańska: Galeria Malarstwa
Pinakoteka Watykańska to prawdziwa gratka dla miłośników malarstwa. Znajdziesz tu arcydzieła włoskiego malarstwa od średniowiecza po XIX wiek.
"Poliptyk Stefaneschi" Giotta di Bondone: Arcydzieło gotyckiego malarstwa, ukazujące św. Piotra i sceny z życia świętych.
"Przemienienie Pańskie" Rafaela: Jeden z ostatnich i najważniejszych obrazów Rafaela, pełen dynamiki i dramatyzmu.
"Święty Hieronim na Pustyni" Leonarda da Vinci: Niedokończony, ale poruszający obraz, ukazujący pokutującego świętego.
"Złożenie do Grobu" Caravaggia: Mroczne i realistyczne dzieło barokowego mistrza, pełne emocji i światłocienia.
- Muzeum Pio-Clementino: Antyczne Skarby
Muzeum Pio-Clementino to raj dla miłośników sztuki starożytnej. Znajdziesz tu imponującą kolekcję rzeźb, popiersi i mozaik.
Grupa Laokoona: Słynna rzeźba hellenistyczna, przedstawiająca dramatyczną walkę Laokoona i jego synów z wężami morskimi.
Apollo Belwederski: Idealizowane przedstawienie greckiego boga Apolla, wzór klasycznego piękna.
Tors Belwederski: Fragment rzeźby męskiego torsu, który zachwycał Michała Anioła i inspirował jego twórczość.
- Galeria Map Geograficznych: Podróż w Czasie
Galeria Map Geograficznych to imponujący korytarz o długości 120 metrów, zdobiony mapami Włoch z XVI wieku. To nie tylko arcydzieło kartografii, ale także wspaniałe dzieło sztuki.
Podziwiaj precyzję i detale map, wykonanych przez Ignazio Dantiego na zlecenie papieża Grzegorza XIII.
Zwróć uwagę na bogate dekoracje sufitu, przedstawiające sceny z życia świętych.
Inne Atrakcje, Które Warto Rozważyć:
Dziedziniec Szyszki (Cortile della Pigna): Monumentalny dziedziniec z fontanną w kształcie szyszki i nowoczesną rzeźbą "Sfera w Sferze".
Muzeum Gregoriańskie Egipskie i Etruskie: Fascynująca podróż do starożytnych cywilizacji.
Apartamenty Borgiów: Luksusowe apartamenty papieża Aleksandra VI, zdobione freskami Pinturicchia.
Kolekcja Sztuki Współczesnej: Dzieła sztuki sakralnej XX i XXI wieku, w tym prace Van Gogha i Rodina.
Schody Bramantego: Słynne spiralne schody, choć te, które zobaczysz na końcu trasy, są nowsze (XX-wieczne), inspirowane oryginalnym projektem Bramantego.
To tylko wybrane perły z bogatej kolekcji Muzeów Watykańskich. W zależności od Twoich zainteresowań i czasu, możesz odkrywać kolejne skarby i galerie.
Planowanie Wizyty w Muzeach Watykańskich: Praktyczne Porady na 2025 Rok
Aby wizyta w Muzeach Watykańskich była udana, warto dobrze ją zaplanować. Oto praktyczne informacje i wskazówki na 2025 rok:
Godziny Otwarcia Muzeów Watykańskich w 2025
Poniedziałek - Sobota: 8:00 - 19:00 (ostatnie wejście o 17:00)
W piątki i soboty (od 1 marca do końca roku): Wydłużone godziny otwarcia do 20:00 (ostatnie wejście o 18:00).
Ostatnia Niedziela Miesiąca: 9:00 - 14:00 (ostatnie wejście o 12:30) - Wstęp Bezpłatny! (przygotuj się na ogromne kolejki).
Pozostałe Niedziele: Zamknięte (z wyjątkiem ostatniej niedzieli miesiąca i 24 grudnia 2023).
Dni Zamknięte w 2025:
1 i 6 stycznia
19 marca
21 kwietnia (Poniedziałek Wielkanocny)
1 maja
29 czerwca (Świętych Piotra i Pawła)
14 i 15 sierpnia (Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny)
1 listopada (Wszystkich Świętych)
25 i 26 grudnia (Boże Narodzenie)
Sprawdź aktualne godziny otwarcia na oficjalnej stronie Muzeów Watykańskich przed wizytą, ponieważ mogą ulec zmianom.
Bilety do Muzeów Watykańskich w 2025: Ceny i Rodzaje
Ceny biletów od 1 stycznia 2025:
Bilet Normalny (kasa): 20 €
Bilet Normalny (online): 25 € (20 € + 5 € opłata za rezerwację online) - Rekomendowana opcja!
Bilet Ulgowy (kasa): 8 € (dla dzieci 6-18 lat, studentów do 25 lat z legitymacją)
Bilet Ulgowy (online): 13 € (8 € + 5 € opłata za rezerwację online)
Dzieci poniżej 6 lat: Wstęp bezpłatny.
Osoby niepełnosprawne (powyżej 74% niepełnosprawności) i opiekun: Wstęp bezpłatny (bez rezerwacji online, bilet do odbioru na miejscu).
Rodzaje Biletów:
Bilet wstępu: Podstawowy bilet uprawniający do zwiedzania Muzeów Watykańskich i Kaplicy Sykstyńskiej.
Bilet online z rezerwacją godziny: Gwarantuje wejście o wybranej godzinie, omijając kolejki do kas. Najlepsza opcja, szczególnie w sezonie!
Bilet z audioprzewodnikiem: Umożliwia samodzielne zwiedzanie z komentarzem audio (dostępne różne języki, w tym polski).
Bilet z przewodnikiem: Zwiedzanie w grupie z licencjonowanym przewodnikiem (dostępne różne języki i tematyki).
Vatican City Pass / Roma Pass: Karty turystyczne, które mogą obejmować wstęp do Muzeów Watykańskich i innych atrakcji Rzymu, często z opcją ominięcia kolejek. Warto sprawdzić, czy są opłacalne dla Twojego planu zwiedzania.
Gdzie Kupić Bilety do Muzeów Watykańskich?
Oficjalna Strona Muzeów Watykańskich: [https://tickets.museivaticani.va/home](https://tickets.museivaticani.va/home) - Najbezpieczniejsze i rekomendowane miejsce zakupu biletów online.
Kasy na Miejscu: Możliwość zakupu biletów w dniu wizyty, ale ryzykujesz długie kolejki, szczególnie w sezonie i w weekendy. Bilety mogą być wyprzedane, zwłaszcza w godzinach szczytu.
Autoryzowani Pośrednicy: Platformy takie jak Tiqets, GetYourGuide, Viator oferują bilety do Muzeów Watykańskich, często z opcją "skip-the-line" (ominięcie kolejki). Mogą być nieco droższe niż na oficjalnej stronie, ale oferują wygodę i często lepsze warunki anulacji. Sprawdź wiarygodność pośrednika przed zakupem.
Rekomendacja: Zdecydowanie kup bilety online z wyprzedzeniem! Zaoszczędzisz czas, unikniesz stresu i będziesz mieć pewność wejścia o wybranej godzinie. Oficjalna strona Muzeów Watykańskich to najlepszy wybór, ale sprawdzeni pośrednicy to dobra alternatywa, gdy bilety na oficjalnej stronie są wyprzedane.
Jak Uniknąć Kolejek do Muzeów Watykańskich? Sprawdzone Sposoby
Kolejki do Muzeów Watykańskich potrafią być legendarne, szczególnie w szczycie sezonu. Na szczęście, istnieje kilka sposobów, aby je ominąć:
Kup Bilety Online z Rezerwacją Godziny: To najskuteczniejszy sposób na uniknięcie kolejek do kas. Wybierz konkretną godzinę wejścia i ciesz się szybszym wejściem.
Wybierz Wizytę Po Południu: Tłumy zazwyczaj maleją po godzinie 14:00-15:00. Rozważ wizytę w późniejszych godzinach otwarcia, szczególnie w piątki i soboty, kiedy muzea są czynne dłużej.
Odwiedź Muzea Poza Sezonem: Najmniej turystów jest w Muzeach Watykańskich od listopada do marca (z wyjątkiem okresu świątecznego). Wiosna (kwiecień-maj) i jesień (wrzesień-październik) to również dobre opcje, z mniejszymi tłumami niż latem.
Unikaj Weekendów i Świąt: Weekendowe wizyty i dni świąteczne to gwarancja większych tłumów. Staraj się planować wizytę w dni powszednie.
Wybierz Ostatnią Niedzielę Miesiąca (jeśli chcesz darmowy wstęp, ale licz się z ogromnymi kolejkami): Darmowy wstęp w ostatnią niedzielę miesiąca przyciąga tłumy. Kolejki mogą być bardzo długie, a godziny otwarcia skrócone. To opcja dla cierpliwych i oszczędnych, ale niekoniecznie najlepsza, jeśli cenisz swój czas.
Skorzystaj z Wcześniejszego Wejścia (VIP Tours): Niektóre firmy turystyczne oferują wycieczki z wcześniejszym wejściem, przed oficjalnym otwarciem Muzeów dla ogółu publiczności. To droższa opcja, ale pozwala cieszyć się muzeum w mniejszym tłoku.
Ile Czasu Przeznaczyć na Zwiedzanie Muzeów Watykańskich?
Muzea Watykańskie są ogromne i pełne skarbów. Minimum, które warto przeznaczyć na wizytę, to 3-4 godziny. Taki czas pozwoli na zobaczenie najważniejszych atrakcji: Kaplicy Sykstyńskiej, Pokoi Rafaela, Pinakoteki, Muzeum Pio-Clementino i Galerii Map.
Rekomendowany czas zwiedzania to 4-5 godzin, a nawet cały dzień, jeśli jesteś prawdziwym miłośnikiem sztuki i chcesz dokładnie obejrzeć wszystkie kolekcje i galerie. Pamiętaj, że trasa zwiedzania to kilka kilometrów, a tempo zależy od Twoich zainteresowań.
Wskazówka: Nie próbuj zobaczyć wszystkiego na raz! Wybierz to, co Cię najbardziej interesuje i skoncentruj się na tym. Możesz zawsze wrócić do Muzeów Watykańskich przy kolejnej wizycie w Rzymie!
Jak Dojechać do Muzeów Watykańskich?
Muzea Watykańskie znajdują się w Watykanie, w Rzymie. Najłatwiej dojechać metrem linii A (czerwonej) do stacji:
Ottaviano-S. Pietro-Musei Vaticani: Najbliższa stacja, około 5 minut pieszo od wejścia do Muzeów.
Cipro-Musei Vaticani: Nieco dalej, około 10-15 minut pieszo, ale trasa jest przyjemniejsza i mniej zatłoczona.
Alternatywnie:
Autobusy: Wiele linii autobusowych zatrzymuje się w pobliżu Watykanu (np. linie 40, 64, 81, 98, 492). Sprawdź rozkład jazdy i przystanki w zależności od Twojego miejsca zakwaterowania.
Tramwaj: Linia 19 do przystanku Piazza del Risorgimento (kilka minut pieszo).
Taxi: Taksówki są dostępne, ale mogą być droższe, a ruch w Rzymie bywa intensywny.
Pieszo: Jeśli mieszkasz w centrum Rzymu, spacer do Watykanu może być przyjemną opcją, szczególnie jeśli chcesz podziwiać miasto po drodze.
Adres wejścia do Muzeów Watykańskich: Viale Vaticano, 00165 Roma, Włochy.
Zasady Zwiedzania Muzeów Watykańskich: Ubiór, Bezpieczeństwo, Zdjęcia
Ubiór: W Muzeach Watykańskich obowiązuje dress code, typowy dla miejsc sakralnych. Zalecany jest skromny ubiór:
Zakryte ramiona i kolana. Unikaj bluzek bez rękawów, topów na ramiączkach, krótkich spodenek, mini spódniczek.
Odpowiednie obuwie. Wygodne buty są kluczowe, ponieważ będziesz dużo chodzić.
Nakrycia głowy (czapki, kapelusze) należy zdjąć przed wejściem do Kaplicy Sykstyńskiej i Bazyliki św. Piotra.
Kontrola Bezpieczeństwa: Przed wejściem do Muzeów Watykańskich przechodzi się kontrolę bezpieczeństwa, podobną do tej na lotniskach (skanowanie bagażu, bramki z wykrywaczem metalu).
Zabronione jest wnoszenie: noży, ostrych przedmiotów, broni, napojów alkoholowych, dużych parasoli, statywów, kamer wideo, dronów, kijków do selfie.
Bagaż i plecaki: Duże plecaki, walizki i torby należy zostawić w bezpłatnej szatni. Małe torebki i plecaki są zazwyczaj dozwolone, ale mogą być sprawdzane.
Fotografowanie:
Dozwolone jest robienie zdjęć bez lampy błyskowej w większości galerii Muzeów Watykańskich do celów prywatnych (niekomercyjnych).
Zakaz fotografowania i filmowania obowiązuje w Kaplicy Sykstyńskiej. Obsługa surowo egzekwuje ten zakaz.
Jedzenie i Picie: Zabronione jest wnoszenie jedzenia i napojów do Muzeów. Na terenie kompleksu znajdują się kawiarnie i punkty gastronomiczne, gdzie można kupić napoje i przekąski (ceny mogą być wyższe). Możesz wnieść małą butelkę wody (najlepiej zamkniętą).
Palenie: Palenie jest zabronione na terenie Muzeów Watykańskich.
Telefony Komórkowe: Zaleca się wyciszenie telefonów komórkowych w Kaplicy Sykstyńskiej i innych miejscach, gdzie panuje cisza.
Przewodnicy i Audioprzewodniki: Możesz skorzystać z usług licencjonowanego przewodnika lub wypożyczyć audioprzewodnik, aby wzbogacić swoje zwiedzanie. Audioprzewodniki są dostępne w różnych językach, w tym polskim.
Mapa Muzeów: Pobierz mapę Muzeów Watykańskich (dostępna online na oficjalnej stronie lub w wersji papierowej przy wejściu). Mapa pomoże Ci zorientować się w kompleksie i zaplanować trasę zwiedzania.
Udogodnienia dla Zwiedzających
Toalety: Toalety są dostępne w różnych punktach na terenie Muzeów Watykańskich.
Szatnia: Bezpłatna szatnia do przechowywania bagażu, plecaków, parasoli itp.
Kawiarnie i Restauracje: Na terenie Muzeów znajdują się kawiarnie, bary i restauracje, gdzie można odpocząć i zjeść posiłek.
Sklepy z Pamiątkami: Sklepy z pamiątkami oferują szeroki wybór suwenirów, książek, reprodukcji dzieł sztuki i dewocjonaliów.
Punkt Informacji Turystycznej: Punkt informacyjny, gdzie można uzyskać pomoc i informacje dotyczące zwiedzania.
Winda i Podjazdy: Muzea Watykańskie są częściowo dostępne dla osób niepełnosprawnych, z windami i podjazdami w wielu miejscach. Sprawdź mapę dostępności dla osób niepełnosprawnych na oficjalnej stronie.
Wypożyczalnia Wózków Inwalidzkich: Dostępna ograniczona liczba wózków inwalidzkich do wypożyczenia na miejscu (bezpłatnie, po okazaniu dokumentu tożsamości).
Udogodnienia dla Rodzin z Dziećmi: Toalety z przewijakami, możliwość wjazdu wózkiem dziecięcym (trasy dostosowane do wózków).
Zwiedzanie Muzeów Watykańskich z Dziećmi i Osobami Niepełnosprawnymi
Zwiedzanie z Dziećmi: Muzea Watykańskie są przyjazne dzieciom, choć ogrom kolekcji może być dla nich przytłaczający. Warto zaplanować trasę z uwzględnieniem dziecięcych zainteresowań i zrobić przerwy na odpoczynek. Audioprzewodniki dla dzieci są dostępne w niektórych muzeach. Wózki dziecięce są dozwolone.
Zwiedzanie Osób Niepełnosprawnych: Muzea Watykańskie starają się być dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, oferując specjalne trasy, windy, podjazdy i toalety dostosowane do potrzeb osób na wózkach inwalidzkich. Wstęp dla osób niepełnosprawnych i ich opiekunów jest bezpłatny. Sprawdź mapę dostępności i informacje na oficjalnej stronie Muzeów Watykańskich.
Mapa Muzeów Watykańskich: Twój Niezbędnik w Labiryncie Galerii
Mapa Muzeów Watykańskich to klucz do udanego zwiedzania! Kompleks jest ogromny i łatwo się w nim zgubić.
Pobierz mapę online: Mapa w formacie PDF jest dostępna na oficjalnej stronie Muzeów Watykańskich. Możesz ją wydrukować lub zapisać na telefonie.
Odbierz mapę papierową przy wejściu: Bezpłatne mapy papierowe są dostępne przy wejściu do Muzeów. Warto ją zabrać, nawet jeśli korzystasz z wersji cyfrowej.
Zaznacz na mapie punkty, które chcesz zobaczyć: Przed wizytą, przejrzyj przewodnik i zaznacz na mapie najważniejsze atrakcje, które Cię interesują. Zaplanuj trasę zwiedzania.
Korzystaj z mapy w trakcie zwiedzania: Mapa pomoże Ci zorientować się w przestrzeni, znaleźć konkretne galerie i punkty orientacyjne, a także skorzystać z udogodnień (toalety, kawiarnie, wyjścia).
Śledź oznaczenia i kierunkowskazy: Muzea Watykańskie są dobrze oznakowane, ale mapa nadal jest bardzo przydatna, szczególnie w labiryncie korytarzy i galerii.
Praktyczne Wskazówki na Udane Zwiedzanie Muzeów Watykańskich
Zacznij zwiedzanie wcześnie rano: Muzea otwierają o 8:00. Wcześniejsza wizyta pozwoli Ci uniknąć największych tłumów i upału (szczególnie latem).
Zaplanuj trasę zwiedzania: Przed wizytą, zastanów się, co najbardziej Cię interesuje i zaplanuj trasę, korzystając z mapy i przewodnika. Nie próbuj zobaczyć wszystkiego na raz!
Załóż wygodne buty: Będziesz dużo chodzić po marmurowych posadzkach i schodach. Wygodne buty to podstawa!
Weź ze sobą wodę: Woda jest niezbędna, szczególnie w upalne dni. Możesz wnieść małą butelkę wody (najlepiej zamkniętą).
Miej przy sobie przekąski (jeśli planujesz dłuższą wizytę): Na terenie Muzeów są kawiarnie, ale ceny mogą być wysokie. Możesz zabrać ze sobą batona energetycznego lub owoc, aby mieć energię na zwiedzanie.
Pamiętaj o odpowiednim ubiorze: Szanuj dress code miejsc sakralnych.
Bądź cierpliwy: Muzea Watykańskie są bardzo popularne, więc tłumy są nieuniknione, szczególnie w sezonie. Zachowaj spokój i ciesz się pięknem sztuki!
Zarezerwuj bilet wstępu do Bazyliki św. Piotra (jeśli planujesz wizytę): Po wyjściu z Kaplicy Sykstyńskiej, możesz przejść bezpośrednio do Bazyliki św. Piotra (dla grup zorganizowanych, indywidualni turyści muszą wyjść z Muzeów i wejść do Bazyliki z Placu św. Piotra - kolejki mogą być długie!). Rozważ rezerwację biletu wstępu do Bazyliki, aby uniknąć kolejek.
Zjedz obiad lub kolację w pobliżu Watykanu: W okolicy Watykanu znajdziesz wiele restauracji i trattorii, serwujących pyszne włoskie jedzenie. Unikaj jednak restauracji bezpośrednio przy wejściu do Muzeów, które często mają słabe opinie. Poszukaj miejsc nieco oddalonych, w bocznych uliczkach - tam znajdziesz lepszą jakość i niższe ceny.
Podsumowanie: Muzea Watykańskie Czekają na Ciebie!
Wizyta w Muzeach Watykańskich to niezapomniane przeżycie dla każdego, kto ceni sztukę, historię i kulturę. Przy odpowiednim planowaniu, możesz uniknąć stresu związanego z kolejkami i tłumami i w pełni cieszyć się pięknem i bogactwem watykańskich kolekcji. Kup bilety online, zaplanuj trasę, załóż wygodne buty i ruszaj na spotkanie z arcydziełami! Muzea Watykańskie czekają na Ciebie!
Masz pytania dotyczące zwiedzania Muzeów Watykańskich? Zadaj je w komentarzu poniżej! Chętnie pomogę Ci zaplanować idealną wizytę. A jeśli artykuł okazał się dla Ciebie użyteczny, podziel się nim ze znajomymi! Udanego zwiedzania!